AI : 'हरित AI' मुळे कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) बनणार शश्वत विकासाचा वाटेकरी

AI : जगभरात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) झपाट्याने वाढत असताना तिच्यासाठी आवश्यक असलेल्या डेटा सेंटर्सचा विस्तारही प्रचंड वेगाने होत आहे. ही सेंटर्स केवळ शक्तिशाली संगणकीय क्षमता पुरवतात असे नाही, तर त्या बदल्यात ऊर्जा आणि पाण्याचा प्रचंड वापर करून पर्यावरणावर मोठा ताणसुद्धा आणतात. या वाढत्या आव्हानाला सामोरे जात, Google, Microsoft आणि Amazon सारख्या जागतिक तंत्रज्ञान महाकाय कंपन्यांनी हरित आणि ऊर्जा-कार्यक्षम डेटा सेंटर्स निर्माण करण्यासाठी क्रांतिकारक तांत्रिक उपाययोजना स्वीकारल्या आहेत.

या बदलांमध्ये स्वच्छ ऊर्जेचा वापर एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला. कोळशावर आधारित पारंपरिक वीज सोडून कंपन्यांनी थेट सौर आणि पवनऊर्जा प्रकल्पांशी करार करत हरित ऊर्जेचा मार्ग स्वीकारला आहे. काही कंपन्यांनी तर 24/7 कार्बन-मुक्त ऊर्जेवर चालण्याचे ध्येय ठेवले आहे. यासोबत, भविष्यातील मागणी लक्षात घेऊन काही तंत्रज्ञान कंपन्यांनी अधिक सुरक्षित आणि कार्यक्षम लहान मॉड्युलर अणुभट्ट्यांमध्ये (SMRs) गुंतवणूक करून ऊर्जा सुरक्षेला नवे रूप दिले आहे.

डेटा सेंटरमध्ये सर्वाधिक ऊर्जा कूलिंगसाठी वापरली जाते, विशेषतः GPU कूलिंगसाठी. या समस्येवर मात करण्यासाठी Google DeepMind सारख्या कंपन्यांनी AI आधारित स्मार्ट कूलिंग प्रणाली विकसित केल्या. या प्रणाली तापमान आणि हवेच्या वहनाचे अचूक विश्लेषण करून कूलिंगसाठी लागणारी वीज तब्बल 40% पर्यंत कमी करतात. पारंपरिक एअर कूलिंगऐवजी डायरेक्ट लिक्विड-टू-चिप कूलिंग आणि इमर्शन कूलिंगसारख्या पद्धतींचा वाढता वापर ऊर्जा बचत आणि कार्यक्षमता आणखी वाढवत आहे. याशिवाय, वापरलेले पाणी पुनःशुद्धीकरण करून पुन्हा वापरण्याची तंत्रे पर्यावरणपुरक दृष्टिकोन अधिक बळकट करतात.

हार्डवेअरच्या पातळीवरही मोठे बदल होत आहेत. कमी ऊर्जा वापरणाऱ्या, AI कार्यांसाठी खास डिझाइन केलेल्या चिप्सचा विकास वेगाने सुरू आहे. तसेच डेटा सेंटरमधून निर्माण होणारी उष्ण हवा वाया न घालवता ती जवळच्या इमारतींना गरम करण्यासाठी वापरण्यात येत आहे—यालाच ‘Heat Reuse’ म्हणतात.

या सर्व नवकल्पना AI च्या वाढत्या ऊर्जेच्या मागणीला उत्तर देत असताना पर्यावरणाचे संरक्षण करण्यास निर्णायक ठरत आहेत. तंत्रज्ञान आणि शाश्वत विकास यांचा संतुलित संगम साधत, हरित डेटा सेंटर्स भविष्यातील AI विश्वाला अधिक सुरक्षित आणि पर्यावरणपूरक बनवण्याची क्षमता ठेवतात.