Marghashirsha 2025 : महाराष्ट्रात कसा साजरा होतो 'मार्गशीर्ष' हा पवित्र महिना? जाणून घ्या गुरुवार व्रताचे अलौकिक महत्त्व

Marghashirsha 2025 : हिंदू पंचांगानुसार अत्यंत पवित्र मानल्या जाणाऱ्या मार्गशीर्ष (Marathi: मार्गशीर्ष) महिन्याचे आगमन झाले आहे. साधारणतः नोव्हेंबर महिन्याच्या शेवटच्या टप्प्यापासून ते डिसेंबरच्या मध्यापर्यंत चालणारा हा मास भगवान विष्णू आणि त्यांचे अवतार असलेल्या श्रीकृष्णाच्या उपासनेसाठी समर्पित आहे. केवळ धार्मिकच नव्हे, तर आध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्याही मार्गशीर्ष महिन्याचे महत्त्व फार जुने असून, महाराष्ट्राच्या लोकपरंपरांमध्ये याला एक विशेष स्थान प्राप्त आहे.

गुरु वार व्रताची विशेष महती :

मार्गशीर्ष महिन्यामध्ये येणाऱ्या गुरुवार व्रताला (Marathi: गुरु वार व्रत) अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. धार्मिक श्रद्धांनुसार, या दिवशी भगवान विष्णू आणि गुरुदेवांची पूजा केल्यास व्यक्तीच्या जन्मो-जन्मीची पापे नष्ट होतात, जीवनात सुख-समृद्धी येते आणि आध्यात्मिक उन्नती होते. या दिवशी भाविक उपवास करतात, मंदिरांमध्ये जाऊन पूजा-अर्चा, भजन-कीर्तन आणि कथा वाचनात सहभागी होतात. हा व्रत केवळ वैयक्तिक आध्यात्मिक लाभच देत नाही, तर सामाजिक सलोखा आणि धार्मिक जाणीव वाढवण्याची संधीही उपलब्ध करून देतो.

पौराणिक आधार आणि व्रत परंपरा :

मार्गशीर्ष महिन्याविषयी महाराष्ट्रात अनेक पौराणिक कथा प्रचलित आहेत. स्वतः भगवान विष्णूंनी या महिन्यात विशेष ध्यान, भक्ती आणि व्रत करण्याचे महत्त्व सांगितले होते, अशी धारणा आहे. या महिन्यात केलेली पूजा, अर्चा आणि दानधर्म अत्यंत पुण्यकारक मानला जातो. या व्रतामुळे मानवी जीवनात सुख, शांती आणि ऐश्वर्याची प्राप्ती होते, असे मानले जाते.

मार्गशीर्ष मासादरम्यान महाराष्ट्रातील लहान-मोठ्या मंदिरांमध्ये भव्य भजन संध्या, कथा वाचन आणि विशेष पूजा समारंभांचे आयोजन केले जाते. भाविक आपले घर आणि परिसरातील मंदिरे आकर्षकपणे सजवतात आणि सामूहिक भक्तीमध्ये तल्लीन होतात. विशेषतः एकादशी (Marathi: एकादशी) आणि पौर्णिमा (Marathi: पौर्णिमा) या तिथींना या महिन्याचे महत्त्व अधिक वाढते. या दिवशी भक्तगण भगवान विष्णू आणि श्रीकृष्णाची विशेष आराधना करून कुटुंबाच्या कल्याणासाठी आणि समाजात सकारात्मक ऊर्जेच्या निर्मितीसाठी दानधर्म करतात.

सांस्कृतिक आणि सामाजिक एकतेचा संगम :

महाराष्ट्रामध्ये मार्गशीर्ष महिना केवळ धार्मिक विधींपुरता मर्यादित नाही. हा महिना म्हणजे सांस्कृतिक कार्यक्रम, भजन-कीर्तन, कथा वाचन आणि सामाजिक दानधर्माचाही एक महत्त्वाचा सोहळा असतो. या काळात आयोजित केले जाणारे भक्तीमय कार्यक्रम समाजात धार्मिक जाणीव, सामूहिक एकता आणि सांस्कृतिक सलोखा टिकवून ठेवण्यास मदत करतात. त्यामुळेच मार्गशीर्ष महिना आणि गुरु वार व्रत दरवर्षी महाराष्ट्रात मोठ्या श्रद्धा, उत्साह आणि भक्तीभावाने साजरा केला जातो.

थोडक्यात, मार्गशीर्ष महिना महाराष्ट्रात धार्मिक भक्ती, आध्यात्मिक प्रगती आणि सामाजिक-सांस्कृतिक एकोपा दर्शवणारे प्रतीक आहे. या महिन्यात केलेली पूजा, व्रत आणि दान केवळ व्यक्तिगत जीवनात लाभ मिळवून देत नाही, तर समाजात सकारात्मक ऊर्जा आणि धार्मिक जाणीव कायम राखण्याचे प्रभावी माध्यम ठरते. महाराष्ट्रातील श्रद्धाळू दरवर्षी मोठ्या भक्तिभावाने मार्गशीर्ष महिन्याचे स्वागत आणि उत्सव साजरा करतात.