Marghashirsha 2025 : मार्गशीर्ष महिन्याचा व्रत करत आहात ? तर नक्कीच जाणून घ्या या व्रताची 'व्रतकथा'

Marghashirsha 2025 : मार्गशीर्ष महिन्याचा गुरुवार म्हणजे साक्षात धन आणि ऐश्वर्याची देवी महालक्ष्मी हिच्या कृपेचा दिवस. ज्या भक्तांनी पूर्ण श्रद्धा आणि भक्तीभावाने हे व्रत केले, त्यांचे जीवन सुख-समृद्धीने बहरले, असा अनुभव आहे. केवळ भौतिक संपत्तीच नव्हे, तर घरात सुख, शांती आणि भरभराट आणणाऱ्या या व्रताशी जोडलेली कथा केवळ प्रेरकच नाही, तर अत्यंत शिकवणारी आहे. ही कथा स्पष्ट करते की, केवळ निष्ठा आणि नियमांनुसार केलेल्या पूजनानेच देवी महालक्ष्मी प्रसन्न होते.

राजा भद्रश्रवा आणि गर्विष्ठ राणीची कथा :

प्राचीन काळी सौराष्ट्र देशात भद्रश्रवा नावाचे पराक्रमी राजा राज्य करत होते. त्यांची पत्नी, राणी सुरतचंद्रिका, सुंदर, सुलक्षणी आणि पतिव्रता असली तरी ऐश्वर्यामुळे गर्विष्ठ झाली होती. त्यांना सात पुत्र आणि शयामबाला नावाची एक कन्या होती.

एके दिवशी महालक्ष्मी देवीने विचार केला की, राजाच्या राजवाड्यात निवास केल्यास संपत्ती दुप्पट होईल आणि राज्यात अधिक आनंदी वातावरण निर्माण होईल. याच विचाराने देवीने एका वृद्ध ब्राह्मण स्त्रीचे रूप धारण केले. हातात काठी घेऊन त्या राणीच्या महालाच्या दारावर पोहोचल्या.

राणीच्या दासीने त्या वृद्ध स्त्रीचे नाव, धर्म आणि कर्म विचारले, तेव्हा मातेने आपले नाव 'कमला' आणि पतीचे नाव 'भुवनेश' असल्याचे सांगितले. मातेने दासीला सांगितले की, "तुमची राणी मागच्या जन्मी एका गरीब वैश्याची पत्नी होती. दारिद्र्यामुळे त्यांच्या घरात सतत भांडणे होत असत आणि तिचा नवरा तिला मारहाण करत असे. या त्रासाला कंटाळून ती घर सोडून जंगलात भटकत होती. तेव्हा मीच तिला महालक्ष्मी व्रताची कथा सांगितली. तिने हे व्रत केले आणि माझ्या कृपेने तिची गरीबी दूर होऊन तिचे घर धन-धान्याने भरले. आज त्याच कन्येचा जन्म या राजघराण्यात झाला आहे, पण ती व्रत करणे विसरली आहे. त्याची आठवण करून देण्यासाठी मी येथे आले आहे."

दासीने वृद्ध स्त्रीचा आदर करून व्रतविधी जाणून घेण्याची इच्छा व्यक्त केली. मातेने तिला व्रत करण्याची संपूर्ण विधी आणि त्याचे महत्त्व समजावून सांगितले आणि त्या तेथून निघून गेल्या. दासीने ही कथा राणीला सांगितली. मात्र, आपल्या ऐश्वर्याच्या घमेंडीत असलेल्या राणीने, वृद्ध स्त्रीचे रूप धारण केलेल्या देवीचा अपमान केला.

राणीच्या या गर्विष्ठ अपमानाने देवी संतप्त झाल्या आणि त्यांनी तत्काळ तेथून प्रस्थान केले. वाटेत त्यांची भेट शयामबालाशी झाली. देवीने शयामबालाला व्रताची विधी सांगितली. शयामबालाने अत्यंत श्रद्धेने हे व्रत केले आणि परिणामी तिचा विवाह सिद्धेश्वर राजाचा सुपुत्र मालाधर याच्याशी झाला.

शयामबालाची समृद्धी आणि राणीचा अहंकार भंग :

शयामबालाला व्रतामुळे मिळालेले ऐश्वर्य आणि धन-दौलत यामुळे तिच्या कुटुंबाला सुख-समृद्धी लाभली. दुसरीकडे, राणीच्या गर्वाने तिला नुकसान झाले आणि तिचे राज्य तसेच वैभव नष्ट झाले. दारिद्र्यात राणी अनेक दिवस दुःखी अवस्थेत राहिली. अखेरीस, तिने आपली कन्या शयामबाला हिच्या माध्यमातून स्वतःला सुधारण्याचा निर्णय घेतला. मार्गशीर्ष महिन्याच्या शेवटच्या गुरुवारी तिने स्वतः महालक्ष्मी व्रत केले. यावेळी देवीची कृपा झाली आणि तिला तिचे राजवैभव, संपत्ती आणि ऐश्वर्य परत प्राप्त झाले.

कथेत पुढे असेही वर्णन आहे की, शयामबाला माहेराहून परत जाताना थोडे मीठ आपल्या घरी घेऊन गेली. जेवणात मीठ घातल्यावर पतीने 'हेच माहेराहून आणलेले सार आहे', असे म्हटले. या साध्या घटनेतून जीवनात विवेक, धीरज आणि नम्रता ठेवल्यास प्रत्येक कामात यश आणि समाधान मिळते, हा संदेश मिळतो.

दुसरी कथा: ब्राह्मण आणि महालक्ष्मी

दुसऱ्या एका कथेत सांगितले आहे की, एक गरीब ब्राह्मण नियमितपणे भगवान विष्णूची पूजा करत असे. त्याच्या भक्तीमुळे विष्णूजींनी त्याला दर्शन दिले आणि वर मागण्यास सांगितले. ब्राह्मणाने आपल्या घरात लक्ष्मीचा वास असावा, अशी इच्छा व्यक्त केली. विष्णूंनी त्याला सांगितले की, "मंदिरासमोर जी स्त्री गोवऱ्या थापते, ती साक्षात लक्ष्मी आहे. तिला तू आपल्या घरी येण्याचे आमंत्रण दे."

ब्राह्मणाने विष्णूंच्या आज्ञेनुसार महालक्ष्मी व्रत केले. १६ दिवस उपवास आणि १६ व्या रात्री चंद्राला अर्घ्य अर्पण केल्यानंतर लक्ष्मी मातेने त्याला धन-धान्य आणि वैभवाने परिपूर्ण केले. या घटनेनंतरच मार्गशीर्ष महिन्यातील गुरुवारी महालक्ष्मी व्रत करण्याची परंपरा सुरू झाली.